Chế độ ăn keto từ lâu đã được biết đến với khả năng hỗ trợ giảm cân và kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đây còn cho thấy chế độ ăn ít carb, giàu chất béo này có thể góp phần làm chậm sự xuất hiện của các dấu hiệu suy giảm trí nhớ liên quan đến Alzheimer. Dù kết quả hiện mới được ghi nhận trên chuột, phát hiện này vẫn đang thu hút sự chú ý của giới khoa học trong lĩnh vực sức khỏe não bộ.
Nghiên cứu mới cho thấy Keto có thể làm chậm Alzheimer
Một nghiên cứu mới được thực hiện trên mô hình chuột mắc Alzheimer cho thấy chế độ ăn ketogenic (keto) có thể trì hoãn sự xuất hiện của suy giảm nhận thức nhẹ — dấu hiệu sớm thường gặp ở bệnh Alzheimer.
Theo các nhà nghiên cứu từ Đại học California Davis (UC Davis), hiệu quả này có liên quan đến sự gia tăng mạnh của phân tử beta-hydroxybutyrate (BHB) trong cơ thể chuột được áp dụng chế độ ăn keto. BHB là một loại ketone được cơ thể tạo ra khi đốt cháy chất béo để lấy năng lượng thay cho carbohydrate. Phân tử này từ lâu đã được chú ý nhờ khả năng hỗ trợ chống viêm thần kinh và bảo vệ tế bào não.
Các nhà khoa học phát hiện mức BHB ở những con chuột ăn keto cao gấp khoảng 7 lần so với nhóm ăn chế độ thông thường.
BHB có liên quan như thế nào đến sức khỏe não bộ?
Thông thường, cơ thể ưu tiên sử dụng glucose làm nguồn năng lượng chính. Tuy nhiên, khi lượng carbohydrate giảm mạnh như trong chế độ keto hoặc nhịn ăn kéo dài, gan sẽ bắt đầu tạo ra ketone, bao gồm BHB, để cung cấp năng lượng cho cơ thể và não bộ.
Theo các nhà nghiên cứu, BHB không chỉ là nguồn nhiên liệu thay thế mà còn có thể tác động đến quá trình viêm trong não. Trước đây, nhóm nghiên cứu UC Davis từng phát hiện BHB có khả năng giảm phản ứng viêm ở các tế bào não người bị ảnh hưởng bởi beta-amyloid — loại mảng bám thường liên quan đến Alzheimer.
Trong nhiều năm, beta-amyloid từng được xem là nguyên nhân chính gây bệnh Alzheimer. Tuy nhiên, các nhà khoa học hiện nhận thấy nhiều người vẫn có mảng bám này nhưng không phát triển bệnh, cho thấy cơ chế Alzheimer phức tạp hơn nhiều.
Thí nghiệm trên chuột được thực hiện như thế nào?
Nghiên cứu sử dụng chuột APP/PS1 — dòng chuột biến đổi gene thường được dùng để mô phỏng Alzheimer ở người. Sau 6 tháng ăn chế độ tiêu chuẩn, các con chuột được chia thành hai nhóm gồm:
- Nhóm ăn keto ít carbohydrate, giàu chất béo
- Nhóm ăn chế độ giàu carb thông thường
Cả hai nhóm đều được cung cấp lượng calo tương đương nhằm đảm bảo khác biệt chủ yếu đến từ thành phần dinh dưỡng chứ không phải tổng năng lượng. Kết quả cho thấy chuột cái có mức BHB cao hơn chuột đực, đồng thời có nhiều enzyme não liên quan đến trí nhớ hơn.
Trong khi đó, chuột đực được chuyển sang chế độ keto ở giai đoạn trung niên lại cho thấy khả năng ghi nhớ không gian được cải thiện rõ rệt.
Một trong những lo ngại lớn nhất về chế độ ăn keto là lượng chất béo cao có thể làm tăng nguy cơ viêm và ảnh hưởng tim mạch. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng loại chất béo được tiêu thụ mới là yếu tố quan trọng.
Theo chuyên gia dinh dưỡng Michelle Routhenstein, một số chất béo tốt như omega-3, carotenoid tan trong dầu và vitamin tan trong chất béo có thể giúp giảm viêm và chống stress oxy hóa — hai yếu tố liên quan đến suy giảm nhận thức.
Tác giả nghiên cứu, Tiến sĩ Gino A. Cortopassi, cũng cho biết khi lượng calo được giữ nguyên, chế độ keto giúp giảm đáng kể các cytokine gây viêm trong cơ thể. Điều này cho thấy keto có thể tác động đến não bộ không chỉ thông qua năng lượng mà còn qua việc kiểm soát phản ứng viêm toàn thân.
Tuy nhiên, chuyên gia vẫn cảnh báo về rủi ro của keto Dù nghiên cứu cho thấy nhiều tín hiệu tích cực, các chuyên gia vẫn cho rằng chưa nên xem keto là giải pháp phòng ngừa Alzheimer.
Theo Michelle Routhenstein, việc duy trì chế độ ăn keto nghiêm ngặt trong thời gian dài có thể dẫn đến:
- Thiếu hụt dinh dưỡng
- Tăng cholesterol
- Ảnh hưởng tim mạch
- Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột
Vì vậy, bà không khuyến khích áp dụng chế độ keto quá cực đoan, đặc biệt với những người có bệnh nền tim mạch.
Làm sao để tăng mức BHB trong cơ thể?
Theo Tiến sĩ Cortopassi, cơ thể con người có thể tăng sản xuất BHB theo nhiều cách khác nhau. Cách phổ biến nhất là áp dụng chế độ ăn keto — tức giảm mạnh carbohydrate để cơ thể chuyển sang đốt mỡ.
Ngoài ra, nhịn ăn trong khoảng 12 giờ hoặc lâu hơn cũng có thể khiến mức BHB tăng lên do nguồn dự trữ carbohydrate bắt đầu cạn kiệt. Một số người cũng sử dụng thực phẩm bổ sung chứa BHB, tuy nhiên hiệu quả và độ an toàn lâu dài vẫn cần được nghiên cứu thêm. Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng bất kỳ thay đổi lớn nào trong chế độ ăn cũng nên được tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi áp dụng.
Các chuyên gia đều đồng thuận rằng kết quả nghiên cứu hiện vẫn còn giới hạn vì mới được thực hiện trên chuột. Theo Tiến sĩ Stefania Forner từ Hiệp hội Alzheimer Mỹ, mô hình chuột có thể giúp hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh nhưng không tái hiện hoàn toàn Alzheimer ở người.
Điều này đồng nghĩa với việc chưa có đủ bằng chứng để khẳng định chế độ ăn keto có thể ngăn ngừa hoặc điều trị Alzheimer ở người thật. Bà cũng nhấn mạnh rằng hiện tại không ai nên tự ý áp dụng keto chỉ với mục tiêu phòng bệnh Alzheimer nếu chưa có hướng dẫn y khoa phù hợp.
Các nghiên cứu trên người vẫn đang được tiếp tục
Hiệp hội Alzheimer Mỹ cho biết họ đang tiến hành nghiên cứu lớn mang tên U.S. POINTER nhằm đánh giá tác động của lối sống đối với nguy cơ suy giảm nhận thức ở người lớn tuổi.
Nghiên cứu này xem xét nhiều yếu tố cùng lúc như chế độ ăn uống, vận động, giấc ngủ và sức khỏe tim mạch nhằm tìm hiểu liệu thay đổi lối sống có thể giúp bảo vệ chức năng não hay không. Kết quả dự kiến sẽ được công bố trong thời gian tới và có thể cung cấp thêm dữ liệu quan trọng về vai trò của dinh dưỡng trong phòng ngừa Alzheimer.
Nghiên cứu mới cho thấy chế độ ăn keto có thể giúp trì hoãn suy giảm trí nhớ liên quan Alzheimer ở chuột thông qua việc tăng sản xuất phân tử BHB có tác dụng chống viêm thần kinh.
Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có đủ bằng chứng để khẳng định hiệu quả tương tự ở người. Dù chế độ ăn keto có thể mang lại một số lợi ích cho chuyển hóa và não bộ, việc áp dụng lâu dài vẫn cần được theo dõi cẩn thận để tránh các rủi ro về dinh dưỡng và tim mạch.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên lối sống lành mạnh tổng thể, bao gồm ăn uống cân bằng, vận động đều đặn và kiểm soát các yếu tố nguy cơ thay vì phụ thuộc vào một chế độ ăn riêng lẻ.