Statin là nhóm thuốc được sử dụng phổ biến để giảm cholesterol và phòng ngừa các biến cố tim mạch. Tuy nhiên, nhiều người lo ngại việc dùng statin có thể khiến cân nặng tăng lên theo thời gian. Vậy statin có thực sự gây tăng cân hay không? Các nghiên cứu hiện nay nói gì về mối liên hệ này và làm thế nào để duy trì cân nặng hợp lý trong quá trình điều trị?
Statin có gây tăng cân không?
Cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học khẳng định statin là nguyên nhân trực tiếp gây tăng cân. Tăng cân cũng không được ghi nhận là tác dụng phụ chính thức của nhóm thuốc này.
Tuy nhiên, trên thực tế, một số người cho biết họ tăng cân sau khi bắt đầu điều trị bằng statin. Các chuyên gia cho rằng hiện tượng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, trong đó thay đổi lối sống và chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng hơn tác động của thuốc.
Ngoài ra, một số nghiên cứu bước đầu cũng đang tìm hiểu khả năng statin ảnh hưởng đến các hormone điều hòa cảm giác đói và chuyển hóa năng lượng, nhưng những bằng chứng này vẫn chưa đủ để đưa ra kết luận.
Vì sao một số người tăng cân khi dùng statin?
Một trong những nguyên nhân được nhắc đến nhiều nhất là sự thay đổi trong thói quen ăn uống sau khi bắt đầu điều trị.
Khi chỉ số cholesterol được cải thiện nhờ thuốc, không ít người có tâm lý chủ quan và cho rằng mình không còn cần kiểm soát chế độ ăn nghiêm ngặt như trước. Điều này có thể dẫn đến việc tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu chất béo, đường và năng lượng hơn, khiến cân nặng tăng dần theo thời gian.
Bên cạnh đó, một số người ghi nhận vòng eo lớn hơn, mỡ bụng tăng hoặc trọng lượng cơ thể tăng lên sau thời gian sử dụng statin. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những thay đổi này chưa đủ để khẳng định thuốc là nguyên nhân trực tiếp.
Một nghiên cứu trên động vật công bố năm 2025 cho thấy atorvastatin có thể tạo ra một số thay đổi về chuyển hóa. Cụ thể, thuốc làm tăng nồng độ hormone ghrelin – hormone kích thích cảm giác đói, đồng thời làm tăng nguy cơ đề kháng insulin và thay đổi nồng độ leptin cùng resistin, hai hormone liên quan đến mô mỡ.
Mặc dù vậy, đây chỉ là kết quả trên động vật. Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng những phát hiện này chưa thể áp dụng cho con người và cần có thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để xác định liệu statin có thực sự ảnh hưởng đến cân nặng hay không.
Người dùng statin nên làm gì để tránh tăng cân?
Các chuyên gia khẳng định việc kiểm soát cân nặng khi sử dụng statin không khác nhiều so với người không dùng thuốc. Điều quan trọng là duy trì lối sống lành mạnh trong suốt quá trình điều trị.
Một chế độ ăn cân bằng với nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ sẽ giúp kiểm soát lượng calo nạp vào, đồng thời hỗ trợ giảm cholesterol hiệu quả hơn. Người bệnh cũng nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, thực phẩm nhiều đường và chất béo bão hòa vì đây là những yếu tố dễ làm tăng cân và ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch.
Bên cạnh chế độ ăn, hoạt động thể chất đóng vai trò rất quan trọng. Người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc các bài tập aerobic. Tập luyện thường xuyên không chỉ giúp duy trì cân nặng mà còn cải thiện chức năng tim mạch và tăng hiệu quả điều trị.
Ngoài ra, ngủ đủ giấc, uống đủ nước và kiểm soát khẩu phần ăn cũng là những yếu tố góp phần ngăn ngừa tăng cân trong thời gian sử dụng statin.
Có loại statin nào ít gây tăng cân hơn không?
Hiện nay, không có bằng chứng cho thấy bất kỳ loại statin nào vượt trội hơn các thuốc khác trong việc kiểm soát cân nặng.
Statin được kê đơn với mục tiêu chính là giảm cholesterol LDL và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ cũng như các biến cố tim mạch khác. Việc lựa chọn loại statin và liều lượng phù hợp sẽ phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, mức cholesterol, tuổi tác và các bệnh lý đi kèm của từng người.
Do đó, người bệnh không nên tự ý đổi thuốc hoặc ngừng sử dụng statin chỉ vì lo ngại tăng cân nếu chưa có chỉ định từ bác sĩ.
Khi nào nên trao đổi với bác sĩ?
Nếu cân nặng tăng nhanh trong thời gian điều trị bằng statin, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá toàn diện.
Bác sĩ sẽ xem xét các yếu tố như chế độ ăn uống, mức độ vận động, tình trạng nội tiết, bệnh lý nền hoặc các loại thuốc khác đang sử dụng trước khi xác định nguyên nhân. Trong hầu hết trường hợp, việc điều chỉnh lối sống sẽ mang lại hiệu quả kiểm soát cân nặng tốt hơn so với việc thay đổi thuốc điều trị cholesterol.
Cho đến nay, các nghiên cứu vẫn chưa chứng minh statin là nguyên nhân trực tiếp gây tăng cân. Phần lớn trường hợp tăng cân trong quá trình điều trị được cho là liên quan đến thay đổi chế độ ăn uống và lối sống nhiều hơn là tác dụng của thuốc. Để đạt hiệu quả điều trị tối ưu và duy trì cân nặng khỏe mạnh, người dùng statin nên tiếp tục xây dựng chế độ ăn cân bằng, vận động đều đặn, ngủ đủ giấc và tái khám theo đúng hướng dẫn của bác sĩ. Điều này không chỉ giúp kiểm soát cholesterol mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.